of naar de speciale site van de Arbeidsinspectie over Duikarbeid

naar de wettekst via de site van de Arbeidsinspectie

WERKEN ONDER OVERDRUK

Definities

Duikarbeid:
Het eerste deel, duikarbeid, wordt in het Arbobesluit gedefinieerd als het werken in een vloeistof, of een droge duikklok, waarbij voor de ademhaling gebruik gemaakt wordt van een gas onder een hogere druk dan de atmosferische druk. Dit wil zeggen dat het ademgas een druk  heeft hoge dan 105 Pa (105 Pa is gelijk aan 1 bar).

De werkzaamheden van duikarbeid ligt op het gebied van de "mijnbouw" offshore, de natte waterbouw, de scheepvaart en het bergingswerk. Daarnaast kent men ook duikarbeid in de dierverzorging en bij de brandweer. Bij het ministerie van Defensie zijn daarenboven ongeveer 500 duikers werkzaam. Daarnaast zijn er ongeveer 150 wetenschappelijke medewerkers en studenten van universiteiten en rijksonderzoeksinstellingen die min of meer incidenteel duikarbeid verrichten, zowel voor archeologisch als voor biologisch onderzoek. Onder de categorie duikarbeid vallen ook de semi-overheidsduikers. Weliswaar is het aantal sportduikers vele malen groter dan het aantal beroepsduikers maar zij vallen buiten het bestek van de arbowetgeving.

Duikers moeten vaak onder zeer belastende omstandigheden opereren. Zo gebruiken ze bijvoorbeeld een ademhalingsgas op overdruk en van wisselende samenstelling. Bovendien staat hun gehele lichaam onder hogere druk dan de atmosferische. Verder heerst in de wateren waar duikers werken over het algemeen een lage tot zeer lage temperatuur. Duikarbeid is bovendien vaak fysiek zwaar en aan een tijdlimiet gebonden. Voeg daarbij nog duisternis of slecht zicht, stromingen, waterverontreiniging, een continue en totale afhankelijkheid van derden en van apparatuur, dan is wel duidelijk dat een duiker aan voortdurende risico's blootstaat. Veel werkzaamheden die een duiker uitvoert, komen ook boven water voor. Een duiker staat zodoende niet alleen bloot aan de al vermelde gevaren van overdruk maar eveneens aan de gangbare gevaren van de doorsnee bouwplaats. Een combinatie van die twee maakt duikarbeid extra risicovol.

Caissonarbeid:
Ook onder droge omstandigheden kan er sprake zijn van werken onder overdruk. Van een caisson is sprake als de werkplek geheel of gedeeltelijk omgeven wordt door een vloeistof . Het werken in deze ruimten staat bekend als caissonarbeid. Volgens de arbowet is er sprake van caissonarbeid als de druk in een ruimte hoger is dan 104 Pa boven de atmosferische druk. (104 Pa is gelijk aan 0,1 bar). De druk in de ruimte is dus tenminste 1,1 bar hoog. Ook het  transport náár deze ruimten valt onder de noemer werken onder overdruk.

Andere vormen van overdruk:
Het werken óf verblijven in ruimten die niet (geheel of gedeeltelijk) zijn omgeven door een vloeistof maar waarin de druk wel hoger is dan 1,1 bar wordt ook gedefinieerd als arbeid onder overdruk. Deze vorm van arbeid onder overdruk komt bijvoorbeeld voor in compressiekamers en hyperbare behandelruimten.

Arbeidsomstandighedenwetgeving

• Inventarisatie en evaluatie van risico's: artikel 5
• Voorlichting en onderricht: artikel 8
• Melden van ongevallen en beroepsziekten: artikel 9
• Verschillende werkgevers: artikel 19
• Certificatie: artikel 20

Zie www.wetten.overheid.nl/BWBR0010346

Arbobesluit
In het arbobesluit zijn wel specifieke bepalingen opgenomen met betrekking tot overdruk en duikarbeid. In hoofdstuk 6 (fysische factoren), afdeling 5 (werken onder overdruk) zijn deze bepalingen te vinden. Belangrijke bepalingen met betrekking tot duikarbeid zijn:

Zie http://wetten.overheid.nl/BWBR0008498 

• Definities en toepasselijkheid: artikel 6.13
• Geschiktheid: artikel 6.14
• Arbeidsgezondheidskundig onderzoek: artikel 6.14a
• Veiligheidsmaatregelen: artikel 6.15
• Certificering onderhoudssystemen duik- en caissonmaterieel: artikel 6.15a
• Duikarbeid: artikel 6.16
• Melding duikarbeid: artikel 6.17
• Compressiekamer duikarbeid: artikel 6.18
• Duikarbeid leerlingen en studenten 6.31

De volledige tekst van het arbobesluit kan je vinden op 
Zie ook  www.arboportaal.nl/wet-regelgeving
 
Arbobesluit en ZZP-ers
In het arbobesluit wordt in artikel 9.5 aangegeven wat de verplichtingen zijn voor zelfstandigen en meewerkende werkgevers. In dit artikel wordt aangeven dat vrijwel alle bepalingen van het arbobesluit met betrekking tot duikarbeid van toepassing zijn. Het gaat hierbij om de volgende artikelen: 6.14a, 6.15a, 6.16, 6.17 en 6.18.
Zie ook de brochure van de Arbeidsinspectie "ZZP-er en de Arbowet"

Arbobesluit en vrijwilligers
Duikinstructeurs die op vrijwillige basis werkzaamheden verrichten bij een duikvereniging of duikschool hebben ook te maken met bepalen uit het arbobesluit. In artikel 9.5a wordt aangeven wat de verplichtingen zijn van degene waarbij vrijwilligers werkzaam zijn (de duikscholen en verenigingen). Aangegeven wordt dat een aantal van de bepalingen met betrekking tot duikarbeid van toepassing is. Het gaat om de volgende artikelen: 6.13, 6.14, 6.14a, 6.14b, 6.15, 6.15a, 6.16, 6.17. Opgemerkt moet worden dat in artikel 6.13 lid 3 een uitzondering voor sportduiken wordt gemaakt:
Op duikarbeid met Self-Contained Underwater Breathing Apparatus (SCUBA), bestaande uit de instructie van sportduikers tot een duikdiepte van maximaal 50 meter, met een decompressietijd van ten hoogste 20 minuten en met een partiële zuurstofdruk in het ademgas van maximaal 1,4.105 PA, zijn uitsluitend de artikelen 6.14 en 6.15, eerste lid, onder a en b en d, van toepassing.

Arboregelingen
Ook in de arboregelingen zijn artikelen te vinden die betrekking hebben op duikarbeid. De regelingen geven een nadere invulling aan de artikelen uit het arbobesluit. Onderstaande artikelen hebben betrekking op duikerartsen, duikers, duikploegleiders en duikmedisch begeleiders.

• Certificatie: artikel 6.1
• Opleidingen: artikel 6.2
• Arbeidsgezondheidskundig onderzoek: artikel 6.3
• Vrijstelling: artikel 6.4

zie http://wetten.overheid.nl/BWBR0008587

Beleidsregels
De Beleidsregels worden vervangen door Arbocatalogi. De Beleidsregels 6.14 Caissonarbeid en 6.15 Duikarbeid zijn vervangen door de Arbocatalogus Werken onder Overdruk.
Download  hier     de versie van 30 maart 2010 van de Arbocatalogus Werken onder Overdruk


Warenwet
Bij duikarbeid wordt veel gebruik gemaakt van drukapparatuur. Deze apparatuur, instanties en mensen die hier werkzaamheden met of aan uitvoeren moeten aan verschillende eisen voldoen. In het www.wetten.overheid.nl Zoek op "warenwetbesluit".

Nationale kop
In een brief van de staatssecretaris van SZW aan de SER van oktober 2004 wordt aangegeven dat Nederland met betrekking tot werken onder overdruk een nationale kop kent. In de brief wordt verder aangegeven dat wanneer de beroepsgroep er in slaagt onderling sluitende afspraken te maken over het werken onder overdruk overwogen wordt detailvoorschriften te schrappen. Uit een analyse van de arbeidsinspectie blijkt dat vrijwel de gehele wetgeving rondom duikarbeid tot de nationale kop gerekend kan worden.

Europese Richtlijn
In de EG Richtlijn 92/57 wordt het werken met een duikuitrusting en/of onder overdruk genoemd als een specifieke activiteit waarvoor de richtlijn van toepassing is. Het gaat in deze richtlijn om veiligheid en gezondheid voor tijdelijke en mobiele bouwplaatsen. In het arbobesluit wordt verwezen naar deze richtlijn. Voor werkzaamheden met een duikuitrusting en/of onder overdruk dient volgens artikel 2.28 van het arbobesluit een veiligheids- en gezondheidsplan opgesteld te worden.
Voor de tekst van de Europese richtlijn:
www.eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:31992L0057:NL:HTML

Arbobesluit Artikel 6.17 Melden duikarbeid
Volgens het arbobesluit moet duikarbeid in onderstaande gevallen gemeld worden bij de arbeidsinspectie of het Staatstoezicht op de Mijnen:

• duiken op een diepte groter dan 9 meter
• duiken bij een stroomsnelheid groter dan 0,5 meter per seconde
• duiken met voorgenomen decompressie
• duiken met een ademgas anders dan lucht
• duiken over een periode langer dan een week
• duiken ten behoeve van de ondergrondse winningsindustrie of de winningsindustrie die delfstoffen wint met behulp van boringen (deze melding dient vergezeld te gaan met informatie over veiligheids- en gezondheidsrisico’s van de duiklocatie)

De duik moet tenminste vijf werkdagen vóór aanvang schriftelijk gemeld worden. In geval van spoedeisende duiken mag de duik ook later en zelfs achteraf worden gemeld.
www.arbeidsinspectie.nl
http://www.arbeidsinspectie.nl/organisatie/taken/melden_en_aanvragen/meldingduikarbeid.aspx

Vertaling van de Nederlandse wetgeving
Op de website van het Nederlands Focal Point voor Veiligheid en Gezondheid op het Werk wordt u  arbo-informatie aangeboden die in het kader van Europese samenwerking is verzameld en ontwikkeld
http://nl.osha.europa.eu/legislation/?language=en

www.sodm.nl/English/Legislation_and_regulations


ARBEIDSTIJDENWET

Arbeidstijdenwetgeving
De ATW geeft regels betreffende de maximale werktijden en minimale rustperiodes. De ATW kent echter uitzonderingen voor defensie, brandweer toezichthoudende en (bijzondere) opsporingsdiensten. Voor duikers die werkzaam zijn in de mijnbouw gelden naast de normale regels uit de arbeidstijdenwet en het –besluit aanvullende regels.
www.wetten.overheid.nl
http://www.arbeidsinspectie.nl/onderwerpen/arbeidstijden/arbeidsenrusttijdenvanwerknemers.aspx
www.arbeidstijdenwet.nl

Arbeidstijden in de mijnbouwsector
De Arbeidstijdenwet (hierna ATW) is de basisregelgeving voor de arbeidstijden. De arbeids- en rusttijden, zoals die in de ATW zijn  voorgeschreven, geven niet altijd voldoende mogelijkheden voor alle sectoren om een goede bedrijfsvoering te realiseren. De mijnbouw is zo'n sector waarvoor aanvullende en  afwijkende regelgeving nodig is. Daarom geeft het Arbeidstijdenbesluit (hierna ATB)  aanvullende en afwijkende regels voor  werknemers die werkzaamheden verrichten op  of vanaf een mijnbouwinstallatie (een in zee of  oppervlaktewater geplaatste boor- of productie-installatie) of een onshore mijnbouwlocatie. 
Ook voor duikers die werkzaamheden  verrichten voor de mijnbouw zijn aanvullende  en afwijkende regels in het ATB opgenomen.  Bij toepassing van de regels van het ATB moet  in het oog worden gehouden dat de  voorschriften van de ATW waarvan niet  uitdrukkelijk wordt afgeweken in het ATB van  toepassing blijven. Bovendien kan bij sommige  werkzaamheden gekozen worden tussen de  werktijdregeling van de ATW en de werktijdregeling van het ATB.

Convenant tussen NADO, NVB, CNV en FNV Zelfstandige Bondgenoten
Sinds april 2007 is de ATW op een aantal punten gewijzigd om tegemoet te komen aan de wens om meer flexibiliteit te creëren. De ATW  kent geen standaard en overlegregeling meer.
Er is nu een (hoofd)norm waarvan bij collectieve regeling  kan worden afgeweken.
Bij onderstaande onderwerpen bestaat de mogelijkheid om af te wijken bij collectieve
regeling:

• zondagarbeid (wat betreft het aantal vrije zondagen);
• de pauze;

• de arbeidstijd;
• de nachtarbeid.

Bij bedrijven waar niets is afgesproken over de bovenstaande onderwerpen, geldt de hoofdnorm. Het is alleen mogelijk af te wijken van de hoofdnorm door middel van collectieve afspraken tussen werkgever en werknemers. In dat geval geldt de ruimere norm van de collectieve regeling.

De brancheorganisatie NADO (Nederlandse Associatie van Duikondernemingen), de NVB (Nederlandse Vereniging van Beroepsduikers), CNV en FNV hebben in april 2008 een convenant getekend, zodat de ruimere regeling van toepassing is.

Download de brochure van Staatstoezicht op de Mijnen
www.sodm.nl/Publicaties/Overige_Publicaties/Veiligheid_en_gezondheid/Arbeidstijden/Arbeidstijdenbrochure

Download de brochure in de Engelse taal van Staatstoezicht op de Mijnen
www.sodm.nl/dsresource?objectid=20778&type=pdf

Specifieke regels binnenvaart, zeescheepvaart en zeevisserij
http://home.szw.nl

ARBOCATALOGUS

Arbocatalogus Algemeen
Met ingang van 1 januari 2007 heeft de arbowetgeving een wijziging ondergaan. Het kabinet schrapte in de bestaande regelgeving. Werkgevers en werknemers krijgen vanaf dat moment meer ruimte voor maatwerk en dienen samen het arbobeleid invullen. Arbocatalogi gaan hierbij een belangrijke rol spelen.

De belangrijkste verandering per 1 januari 2007 is het verder vergroten van de verantwoordelijkheid van werkgevers en werknemers. In de oude Arbowet werd reeds een belangrijke verantwoordelijkheid bij werkgevers en werknemers neergelegd waar het ging om het invullen van het arbeidsomstandighedenbeleid (arbobeleid) binnen de organisatie.

In de nieuwe wet is die verantwoordelijkheid nog ruimer.
zie http://www.arboportaal.nl/content/szw-goedgekeurde-arbocatalogi

Arbocatalogus Werken onder Overdruk &
Beoordelingsrichtlijn Onderhoudssysteem Duik- en caissonmaterieel

Het NDC heeft in samenwerking met de Sector Werken onder overdruk gewerkt aan een arbocatalogus Werken onder Overdruk. De Catalogus is 7 juli 2009 ter toetsing aan de Arbeidsinspectie aangeboden. Op23 december 2009 heeft de Arbeidsinspectie na marginale toetsing de Arbocatalogus Werken onder Overdruk goedgekeurd.

Op 7 juli is de goedkeuring gepubliceerd in de Staatscourant nummer 10454.